اصلا نمی خواهم بگویم که موفقیت شما در زندگی منوط به درس خواندن و موفقیت در تحصیل است؛ ولی می خواهم در این مقاله فرض را بر این بگیرم که موفقیت در تحصیل و رتبه اول شدن در کلاس یا آزمون برای شما مهم است و می خواهید حتما جزو نفرات اول حوزه تحصیلی خودتان باشید.
درس خواندن شاید تنها راه موفقیت و خوشبختی در زندگی نیست؛ ولی قطعا یکی از راه هاست! شما می توانید با تحصیل کردن و پیش رفتن در پلکان تحصیل، حتی کشور محل زندگی خودتان را هم عوض کنید و به موفقیت های بی شماری برسید.
چرا درس خواندن و یادگیری برای خیلی از ما چالش است؟
هیچ کسی نیست که نخواهد نمره 20 در دانشگاه و مدرسه بگیرد و درصد های کنکورش 100 نباشد! همه دوست دارند بهترین نمرات را بگیرند. ولی چرا عده اندکی به این موفقیت نائل می شوند؟ پاسخ در روش های صحیح مطالعه کردن است!
اگر دوران تحصیل خودمان را مرور می کنیم، مطمئن هستم که هیچ درسی مختص روش های یادگیری و مطالعه کردن نداشتیم و صرفا خیلی از معلم ها فقط درس می دادند و مباحث را پیش می بردند و شاید فقط در دوران تحصیل خودتان با چند معلم یا استاد رو به رو شده باشید که اندکی در مورد روش درست درس خواندن و مطالعه کردن برای شما توضیح داده باشند. شاید دلیل، آن بوده که خیلی از خود ما معلم ها نیز درس خواندن را به درستی از اساتید خودمان یاد نگرفته بودیم.
اگر شما روشِ انجام دادن چیزی را بلد نباشید مطمئن هستم که انجام دادن آن برای شما کار خیلی شاق و دشواری خواهد بود. درس خواندن هم از این مثال مستثنی نیست. اگر ندانید که چگونه مطالعه کنید و مطالب را به حافظه خودتان منتقل کنید و هیچکسی هم نباشد که این را به شما آموزش بدهد؛ قطعا درس خواندن برای شما کار سختی خواهد بود.
من می خواهم به شما بگویم که اگر مشکل نمراتِ پایین در دانشگاه یا مدرسه دارید و یا اگر نتیجه خوبی کلا از مطالعه کردن درسی نمی گیرید ایراد به هیچ وجه از مغز یا استعداد شخصی شما نیست! شما فقط روشِ درست درس خواندن و مرور کردن را بلد نیستید و فقط کافیست وقت بگزارید و این مقاله را یک بار بخوانید و نکات مطرح شده در آن را استفاده کنید تا ببینید که چه تغییرات اساسی در نتایج درسی شما رخ می دهد.
بر اساس تمام مطالعاتی که از علم نورو ساینس داشته ام به جرات می توانم بگویم، اگر شما دارید این کلمات را می خوانید قطعا پتانسیل نخبه شدن را دارید. چون نخبه شدن در هر زمینه ای با یادگیری روشِ صحیح و همچنین تمرین مستمر به دست می آید. نخبگی در ریاضیات یا ادبیات یا هر علمِ دیگری به هیچ وجه یک هدیه یا استعداد ذاتی نیست. بلکه یک فضیلت است که نصیبِ افرادی می شود که تمرین می کنند و ممارست به خرج می دهند.
بنابراین اگر تا به حال فرد موفقی در زمینه تحصیل نبوده اید به شما قول می دهم با یادگیری روشِ درست مطالعه کردن و به خاطر سپاری مطالب به مغز، این مشکلتان حل خواهد شد و چه بسا عاشق درس خواندن هم بشوید. چه بسا با همین خوب درس خواندن و گرفتن نمرات خوب درهای زیادی از موفقیت و موقعیت های شغلی زیادی در زندگی شما باز شود.
نورو کدینگ neurocoding چیست؟
در این مقاله قصد دارم روش نورو کدینگ را به شما آموزش بدهم که جدید ترین و علمی ترین روش یادگیری مطالب درسی است. تمام محتویات این مقاله بر اساس علم روز نورو ساینس نوشته شده است و تعریف علم یعنی آگاهی قابل اتکا! بنابراین از شما می خواهم نکات و دستورات این مقاله را در عمل امتحان کنید و ببینید که چقدر تغییر در نتایج شما رخ خواهد داد.
اگر پس از این مقدمه طولانی آماده هستید پس بیاید بیاغازیم و به سراغِ مغز برویم یعنی ابزاری که هر چیزی که یاد میگیریم در آنجا ذخیره می شود. اگر مغز را بشناسیم یعنی کل مسیرِ یادگیری را شناخته ایم. بنابراین حوصله تان سر نرود و تردید نداشته باشید که مطالب ارزشمندی در ادامه خواهید آموخت.
چرا شناخت مغز برای دانش آموزان و دانشجویان اهمیت دارد؟
مغز ما ابزاری است که به وسیله آن هرچیزی که یاد میگیریم ذخیره می شود. هر کلمه و مطلبی که می خوانید داخل همین مغز تثبیت می شود. بنابراین شناخت مغز یعنی شناختِ فرآیند ها و روش هایی که به وسیله آن ها مطالب یاد گرفته می شوند و تسلط به این فرآیند یعنی داشتنِ کلید جادویی یادگیری هر چیزی! به زبان ساده تر اگر بدانیم که مطالب چگونه در مغز ذخیره می شوند و بعد یاد آوری می شوند یعنی ما کلیدِ جادویی یاد گرفتن هر چیزی را در دست داریم.
اندکی در مورد مغز
مغز ما از صد میلیارد سلول عصبی موسوم به نورون ها تشکیل شده است. بنابراین همانطور که سلول ها واحد سازنده بدن ما هستند، ما به سلول های مغزمان می گوییم نورون. هر نورون با نورون های مجاور خودش ارتباطاتی برقرار می کند و این ارتباط نورون ها مثل یک شبکه وسیع ارتباطی عمل میکند که پیام ها در آن رد و بدل می شوند.
به خاطر همین اسم این متود نورو کدینگ است. هر قطعه اطلاعاتی که ما یاد می گیریم داخل نورون های مغزِ ما کد گزاری و ذخیره می شود! هر نورون را مثل یک فلش مموری در نظر بگیرید که اطلاعات مطالعه شده داخل آن ذخیره می شود و این نورون ها وقتی با هم ارتباط برقرار می کنند نتیجه می شود یاد آوری آن مطلب.
اطلاعات چگونه وارد نورون ها می شوند؟
واقعیت این است که هر خاطره، هر متن، هر چیزی که می توانید به یاد بیاورید، به معنای ارتباطات یا کانکشن هایی هست که بین این سلول های عصبی برقرار شده است. نقطه و محل اتصال بین سلول های عصبی مغز ما، یعنی تمام اطلاعاتی که داخل مغز ماست. در واقع اگر ما بتوانیم به این سوال پاسخ بدهیم که چگونه این اطلاعات داخل این کانکشن ها ذخیره می شوند یعنی کلید مغزمان را در اختیار داریم.
تشبیه من از روش یادگیری مغز
مغز از بخش ها و ناحیه های مختلفی تشکیل شده است. ولی ناحیه ای که باید همه ما آن را بشناسیم و اطلاعات جدید اولین بار در آنجا ذخیره می شوند ناحیه ای است به اسم هیپوکامپ. هیپوکامپ در دو سمتِ مغز وجود دارد و وظیفه کد گزاری اولیه اطلاعات را به صورت کوتاه مدت در اختیار دارد. ما به آن می گوییم حافظه کوتاه مدت. یعنی وقتی مطلبی را مطالعه کردیم اولین بار آن مطلب در هیپوکامپ یا حافظه کوتاه مدت ما ذخیره می شود. چون ساختار هیپوکامپ شبیه اسب آبی است دانشمندان آن را هیپوکامپوس ( یعنی اسب آبی در زبان یونانی) نامگزاری کرده اند!
اطلاعات وقتی که در سلول های عصبی هیپوکامپ ذخیره شوند به صورت کوتاه مدت ذخیره می شوند و اگر این اطلاعات به سلول های عصبی قشر مغز بر نگردند متاسفانه فراموش می شوند! در تصویر بالا هیپوکامپوس ها با رنگ قرمز مشخص شده اند.
این فرآیند را مثل یک ارتباط رفت و برگشتی در نظر بگیرید که باعث تثبیت بلند مدت اطلاعات در مغز می شود.
مرحله اول: ابتدا اطلاعات وارد سلول های عصبی هیپوکامپ می شود.
مرحله دوم: سپس اطلاعات از هیپوکامپ وارد قشر مغز می شود و حافظه بلند مدت شکل می گیرد.
نئو کورتکس یا قشر نو به کل بخش رویی مغز اطلاق می شود که حافظه بلند مدت در آنجا شکل می گیرد.
اینجا می خواهم به یکی از بزرگترین و جالب ترین کشفیات علم عصب شناسی در مورد یادگیری اشاره کنم و آن هم این است که این رفت و برگشت اطلاعات از هیپوکامپ ( ناحیه حافظه کوتاه مدت ) به قشر مغز ( ناحیه حافظه بلند مدت ) در خواب و استراحت اتفاق می افتد!
بله در واقع یادگیری واقعی نه در بیداری، بلکه در خواب اتفاق می افتد و وقتی که شما می خوابید مطالب در مغز شما تثبیت می شود.
شاید این قسمت کمی برای شما گیج کننده بود ولی اجازه بدهید با یک جمع بندی کوتاه آن را ساده تر کنم.
ابتدا اطلاعاتی که یاد میگیریم وارد هیپوکامپ می شود. سپس این اطلاعات به ناحیه قشر مخ می رود تا به صورت بلند مدت در مغز ذخیره شود.
البته قضیه به همین سادگی هم نیست و انجام دادن چند کار برای یادگیری کامل مطالب ضرورت دارد.
کار واجبِ اول: مطالب باید به قدر کافی تکرار بشود.
تضمینی ترین راهِ تثبیت اطلاعات در قشر مخ ( ناحیه حافظه بلند مدت ) این است که اطلاعات تکرار شود! تکرار آگاهانه مطالب درسی باعث تثبیت مطالب در مغز شما خواهد شد.
نکته ای در مورد مرور و تکرار: وقتی در مورد تکرار صحبت می کنیم منظورمان دوباره خواندن یک مطلب نیست. منظورِ ما تکرار آگاهانه یک مطلب است. یعنی سعی کنید مطالب را از حافظه خودتان بیرون بیاورید و آن هارا بدون اینکه به کتاب نگاه کنید برای خودتان تکرار کنید. در خطوط بعدی در مورد به عمل بستن این روش حین مطالعه صحبت خواهم کرد.
کار واجب دوم: مطالب باید به اندازه کافی در عمل تمرین شود.
هیچکس نمی تواند انتظار داشته باشد که بدون تمرین کافی یک مطلب در آن مطلب استاد شود. چه درسی که می خوانید ریاضیات باشد و چه ادبیات باشد شما باید یک تمرین درست و حسابی برای آن درس داشته باشید! وقتی در مورد تمرین صحبت می کنیم یعنی در مورد حل سوال تشریحی، تست به اندازه زیاد صحبت می کنیم که کل روند حل سوال را از ابتدا تا انتها خودتان رفته باشید. دقت کنید هیچکس با ثبت نام در کلاسِ شنا نمی تواند شنا یاد بگیرد! هیچکس با ثبت نام در کلاس رانندگی هم نمی تواند رانندگی یاد بگیرد. باید وارد آب شوید و باید با ماشین وارد خیابان شوید تا بتوانید در آن مهارت استاد بشوید.
یک مرور کوتاه از روند یادگیری
مطالب وارد قشر کوتاه مدت ( هیپوکامپ می شود ) در خواب مطالب از هیپوکامپ ( به قشر مغز ) ناحیه بلند مدت می رود و تکرار و تمرین کردن در روز های بعد از مطالعه مطلب باعث می شود این مسیر رفت و برگشتی ادامه پیدا کند و پس از مدتی مطالب با قدرت در مغز تثبیت می شود.
به شما قول می دهم چه دانشجویان دانشگاه هاروارد و چه هر انسان عالم و دانشمندی که در تاریخ وجود داشته با استفاده از همین دو قانون ساده مغز یعنی تکرار و تمرین به استادی و مهارت در آن زمینه رسیده است.
نکته مهم در مورد تکرار و تمرین این است که این فرآیند درد دارد! بلکه درست شنیدید! وقتی می خواهید مهارت جدیدی یاد بگیرید باید از دایره راحتی خودتان بروید بیرون و این پروسه درد دارد. اولش اعصاب خرد کن است و چون خیلی ها حاضر نیستند این درد ِابتدای کار را تحمل کنند به درجات بالای علمی نمی رسند.
ولی با توجه به تمام مطالعات خودم در حوزه نوروساینس به شما قول می دهم وقتی واقعا یادگیری درد دارد یعنی شما در حال یادگیری چیز جدیدی هستید وگرنه در حال مرور کردن همان چیز هایی هستید که از قبل می دانستید!
ندانستن این موضوع باعث می شود که خیلی از دانشجویان و دانش آموزان احساس کنند که یک جای کار می لنگد و دارند اشتباه مطالعه می کنند. ولی اصلا اینطوری نیست! این فرآیند استرس شروعِ کار کاملا وقتی هر مهارت جدیدی را داریم یاد می گیریم عادی است.
خوب حالا اطلاعات علمی را یاد گرفتیم. سوال این است که این هارا چگونه در عمل به کار ببندیم و نفر اول کلاس باشیم؟
اجازه بدهید روش مطالعه مختص نورو کدینگ را توضیح بدهم.
مرحله اول: مطلب را بخوانید و به آخر صفحه برسید.
مرحله اول شامل مطالعه صفحه تا پایان می شود. خیلی ساده مطلب را بخوانید و سعی کنید درک کنید.
مرحله دوم (خیلی مهم ): توقف پایان صفحه و بازیابی مطالب.
وقتی به پایان صفحه رسیدید یک کاغذ سفید کنار خودتان بگزارید و یا از خودتان بپرسید که من چه چیزی یاد گرفتم؟ مطلب را از حافظه خودتان بیرون بکشید. این بیرون کشیدن خیلی مهم است لطفا مطلب را دوباره نخوانید! مطلب را بیرون بکشید! هرچیزی که بلد بودید روی کاغذ سفید بنویسید. سپس به صفحه بعدی بروید ولی در پایان هر صفحه این توقف و بازیابی را انجام دهید.
مرحله سوم: برای مطالبی که خواندید تمرین حل کنید.
چندین تمرین و سوال برای مطالب حل کنید. فراموش نکنید اگر اعصابتان خرد می شود. اگر سخت است یعنی دارید راه درست را می روید و این به معنی یادگیری چیز جدید است!
مرحله چهارم: جلسات مرور و حل تمرین برای خودتان طراحی کنید.
تا فاصله آزمون برای خودتان تا می توانید جلسات مرور و مخصوصا حل تمرین طراحی کنید. سعی کنید مرورتان مروری آگاهانه باشد نه فقط خواندن مطلب. اگر تمرین حل کنید یعنی دارید آگاهانه مطالب را از حافظه خودتان بیرون می کشید.
نکته مهم: اگر اندکی به این مطالب بیندیشیم متوجه می شویم که هرچقدر بازه های خوابیدن ما بین مطالعه مطلب و امتحان بیشتر باشد امکان موفقیت ما بیشتر است! بنابراین حتما همیشه زود شروع کنید و به مغزتان اجازه تثبیت اطلاعات را بدهید. یعنی هر چقدر تعداد شب هایِ بین خواندن مطلب و مرور کردن مطلب بیشتر شود مطالب بهتر در مغز تثبیت می شود.
من فکر می کنم اگر یک دانش آموز یا دانشجو این مقاله را به خوبی درک کند و قوانین تکرار و تمرین را در عمل استفاده کند امکان ندارد رتبه اول هر آزمون و امتحانی نشود به شرط اینکه در این راه استمرار داشته باشد. فراموش نکنید من از واژه قانون و علم استفاده می کنم زیرا واقعا یادگیری مطالب یک علم است.
در اینجا من به صورت کامل روش علمی یادگیری مطالب درسی را توضیح دادم و بدون توجه به پیشینه و بک گراند تحصیلیتان امکانِ موفقیت رو به شما باز است! اما چرا باید درس بخوانیم؟ این سوالی است که باید به آن پاسخ بدهیم چون اگر چرایی و دلیل انجام کاری را بدانیم عزممان برای انجام دادن آن خیلی بیشتر می شود.
چرا باید این همه مطالعه کنم و یاد بگیرم؟ چرا باید درس های مدرسه و دانشگاه را عالی مطالعه کنم؟
این موضوعی هست که در مقالات بعدی به آن خواهم پرداخت و یک مقاله مفصل در این مورد خواهم نوشت.
امیدوارم ایده های علمی و جذاب این مقاله به مسیر تحصیلی شما کمک فراوانی کرده باشد. اگر سوالی در مورد محتوای مقاله داشتید حتما در بخش کامنت ها یاد داشت بفرمایید من خودم شخصا همه کامنت هارا مطالعه و پاسخ خواهم داد.
رفرنس مقاله
Luo, L. (2015). Principles of Neurobiology. Garland Science. (See Chapter: Memory and Learning)
